พู่กันขนสัตว์แบบฝรั่งส่วนมากมีราคาค่อนข้างสูง ตั้งแต่หลักสิบถึงหลักหมื่นแล้วแต่ขนาด ยี่ห้อ และชนิดของขนสัตว์ที่ใช้ พู่กันขนสัตว์ไม่ได้เป็นอาวุธเทพที่จะทำให้ผู้วาดวาดรูปได้สวยขึ้น แต่จะทำให้การควบคุมน้ำเป็นไปอย่างเป็นธรรมชาติและช่วยถนอมผิวหน้ากระดาษเท่านั้น คุณภาพขนสัตว์บางชนิดน่าหงุดหงิดด้วยซ้ำไป การเลือกใช้พู่กันขนสัตว์หรือของแพงจึงเป็นค่านิยมและความชอบส่วนบุคคลมากกว่าอย่างอื่น อย่างไรก็ดี ของแพงย่อมต้องมีคุณค่าในตัวมันเอง การดูแลรักษาจึงต้องมากขึ้นตามจำนวนเงินที่จ่ายไปด้วย ของราคาแพงควรจะใช้ให้ได้คุ้มค่ายาวนานสมราคา หากเราใช้พู่กันขนสัตว์ด้วยความระมัดระวังและดูแลรักษาเป็นอย่างดี จะช่วยยืดอายุการใช้งานของพู่กันให้อยู่กับเราไปได้หลายปีทีเดียว

คำแนะนำในการใช้พู่กันขนสัตว์
1. พู่กันสีน้ำไม่ควรใช้ร่วมกับสีหรือสารเคมีชนิดอื่น
2. ขณะเปียกไม่ควรปักพู่กันโดยให้ขนตั้งชี้ขึ้น และไม่ควรเก็บพู่กันแห้งๆในลักษณะเดียวกัน
3. อย่าแช่ ทิ้งพู่กันให้เปียกเป็นเวลานาน น้ำจะเข้าสะสมไปในกรวยพู่กัน อาจทำให้กรวยเป็นสนิม หรือขนหลุดออกจากด้าม
4. ควรทำให้ขนพู่กันชุ่มอย่างทั่วถึงก่อนลงสี อย่าจุ่มสีขณะพู่กันแห้งสนิท
5. เมื่อจุ่มสีแล้วควรใช้ระบายในทันที ป้องกันสีซึมเข้าในกรวยพู่กัน อย่าถือพู่กันโดยให้ปลายขนชี้ขึ้นบน
6. ล้างพู่กันให้สะอาดทันทีเมื่อเลิกใช้ ระวังไม่ให้ส่วนด้ามลงไปในน้ำขณะล้าง ถ้ายังไม่สะอาดให้เปลี่ยนน้ำ หรือใช้สบู่ แชมพูอ่อนๆ หรือสารล้างเฉพาะพู่กันสีน้ำ(ที่มียี่ห้อ) สบู่หรือแชมพูทั่วไปจะล้างไขมันออกจากขนด้วยอาจทำให้ขนเสียได้
7. เมื่อล้างแล้วควรเคาะพู่กันเพื่อให้น้ำออก หรือปาดขนพู่กันเบาๆบนกระดาษ towel(ทิชชูชนิดหนาพิเศษ) ไม่ควรเช็ดหรือบีบขนพู่กันด้วยผ้าแรงๆเพื่อให้น้ำออกหรือดึงขนพู่กันขณะเปียก วางทิ้งไว้ในแนวราบให้แห้ง หรือวางบนแท่นพักพู่กันโดยให้ปลายชี้ลง หรือแขวนโดยให้ปลายขนพู่กันชี้ลงพื้น
8. ถ้าต้องการขยี้สีเกรอะกรัง หรือระบายถูบนกระดาษ ให้ใช้พู่กันที่ทิ้งแล้วหรือพู่กันถูกๆแทน
9. ไม่ควรเก็บพู่กันเปียกชื้นในปลอกปิดหรือกล่องที่มิดชิด เพราะอาจทำให้ราขึ้นขนพู่กันได้ ถ้าไม่ได้ใช้และต้องการเก็บไว้เป็นเวลานานให้ใส่ลูกเหม็นป้องกันแมลงไว้ด้วย
10. เมื่อใช้พู่กันไปสักระยะหนึ่ง จะเกิดอาการขนแห้งผาก ปลายขนไม่ลู่แหลมเมื่อเปียก มีขนแตกแถวออกมา 2-3 เส้น ให้ล้างพู่กันด้วยน้ำแล้วใช้ปลายนิ้วขยี้ครีมนวดผมเบาๆให้ทั่วขนพู่กัน จัดปลายให้แหลม (หรือแบนเรียบสำหรับพู่กันปลายแบน) วางในแนวราบทิ้งไว้ประมาณ 1 ชั่วโมง แล้วล้างเอาครีมนวดผมออกให้สะอาด จัดปลายให้แหลมทิ้งไว้ให้แห้ง ทำซ้ำได้ถ้าจำเป็น ถ้ายังไม่ได้ผลให้จุ่มขนพู่กันใน gum arabic(กาวกระถิน) จัดปลายให้แหลม(หรือแบน) ทิ้งไว้ 1 เดือนหรือนานกว่านั้นแล้วล้างออกให้สะอาดเมื่อต้องการใช้

สิ่งที่ไม่ควรทำกับพู่กันสีน้ำที่เป็นขนสัตว์
1. ระบายกดย้ำหนักๆ แรงๆ จนถึงโคนขนพู่กัน
2. ใช้ร่วมกับสีอครีลิคหรือสีน้ำมัน
3. เล็มปลายด้วยกรรไกรหรือเหลาขนด้วยมีดโกน
4. ปักปลายขนพู่กันแช่ทิ้งไว้ในน้ำ หรือแช่พู่กันในน้ำที่ท่วมเหนือกรวยพู่กัน
5. แช่ขนพู่กันทิ้งไว้ในจานสีที่เปียกเป็นเวลานาน
6. ปล่อยให้สีค้างแข็งติดอยู่ที่ขนพู่กัน
7. ขยี้สีแห้งเกรอะกรังบนจานสี
8. สวมปลอกพลาสติกปิดหรือเก็บพู่กันในกล่องมิดชิดขณะขนพู่กันเปียกชื้น
9. นำไปใช้ทาสารหรือสารเคมีชนิดกันน้ำ เช่น ยางพารา แลคเกอร์ ยูริเทน ฯลฯ

การจับพู่กันขนสัตว์ขณะระบาย

การใช้พู่กันขนสัตว์ควรระบายให้ด้ามขนานกับพื้นกระดาษมากที่สุด

ไม่ควรระบายโดยปักปลายขนพู่กันในแนวตั้งฉากกับกระดาษ

 

การเก็บพู่กันขนสัตว์

การเก็บพู่กันขนสัตว์ควรแขวนหรือเก็บให้ปลายขนพู่กันชี้ลงพื้นหรือวางในแนวราบกับพื้น

ที่แขวนพู่กันและที่พักพู่กันแบบทำเองได้

อุปกรณ์เสริม - ที่พักวางพู่กัน (Brush rest) ใช้สำหรับพักพู่กันชั่วคราวไม่ให้กลิ้งไปมาบนโต๊ะขณะทำงาน หรือใช้ผึ่งพู่กันให้แห้งโดยหาแท่นที่สูงกว่ามาหนุนส่วนด้ามและให้ขนพู่กันชี้ลงพื้น

เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับพู่กัน ขนสัตว์
Kolinsky sable
Kolinsky ไม่ได้มีความหมายถึงสัตว์พันธุ์ใดๆในโลก แต่หมายถึงขนหางของสัตว์เพศผู้ในถิ่นหนาว ซึ่งขนสัตว์จะมีลักษณะเฉพาะคือ เป็นขนสีน้ำตาลอมส้ม ปลายขนเรียวบางเป็นสีเข้ม ขนที่ดีจะต้องมาจากสัตว์ป่าที่เติบโตในถิ่นหนาว ไม่ใช่จากการเพาะพันธุ์

หน้าตาของเซเบิลแดงตอนยังเป็นๆ

ขนสัตว์ที่ใช้ในการทำพู่กัน Kolinsky sable มาจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมใน genus Mustela (Mustela sibirica) เช่น พวกตัวมิงค์ เออร์มิน พังพอน ซึ่งนิยมเพาะพันธุ์เพื่อการค้า ปัจจุบันขนสัตว์ที่ใช้ในการทำพู่กันมาจากขนสัตว์ตัวเมีย(ประเภทเดียวกับที่นำไปทำเสื้อโค้ท)ที่ถูกเพาะพันธุ์ในที่อากาศอุ่นกว่า ซึ่งจะทำให้คุณภาพขนสัตว์แตกต่างจากขนหางของสัตว์เพศผู้ที่เติบโตในป่าหนาว ผู้ผลิตบางรายใช้ขนสัตว์ในตระกูล Marten (Martes zibellina) หรือ เซเบิลแดง ในตระกูลนี้มีหลายสายพันธุ์ บางครั้งก็มั่วชื่อสายพันธุ์เอาเองเพื่อความน่าเชื่อถือ ดังนั้นพู่กันที่ระบุว่าเป็น Kolinsky ก็ไม่ได้หมายความว่าจะมีคุณภาพยอดเยี่ยมเสมอไป (ดังที่เคยกล่าวไปแล้วว่าบางครั้งจึงไม่มีความจำเป็นต้องใช้ของแพง) และคุณภาพของพู่กันขนสัตว์ในปัจจุบันนั้นต่ำลงกว่าสมัยก่อนอย่างมาก (แถมแพงหูดับ)

Sabeline
Sabeline ไม่ใช่ขนเซเบิลแต่เป็นขนวัวคุณภาพสูง ย้อมด้วยสีแดงเพื่อให้เข้ากับสีขนเซเบิลแดง ใช้ผสมกับพู่กันขนไนลอนสังเคราะห์ หรือผสมกับขนเซเบิลแดง (เป็นพู่กัน Mixed sable = เซเบิล+ขนสังเคราะห์ ซึ่งช่วยให้ราคาถูกลง แต่คุณภาพดีเยี่ยมทนทานยิ่งกว่าขน Kolinsky sable เสียอีก!)

ขนวัว
มาจากขนหูของวัว มีหลายเฉดสี(ไม่สามารถบอกคุณภาพได้จากสี) ส่วนมากเป็นสีเทา น้ำตาล หรือแดง ขนยาวและค่อนข้างกระด้าง ลักษณะขนตั้งแต่โคนจรดปลายขนจะเรียวเท่าๆกัน ปลายไม่แหลม ราคาไม่แพง ทนทานและมีสปริงพอสมควร ใช้ผสมกับขนเซเบิลคุณภาพต่ำหรือขนสังเคราะห์จะได้พู่กันที่มีปลายแหลมขึ้น

ขนกระรอก
ขนกระรอกจะมีสีเข้มหนานุ่มเป็นเงางาม ไม่มีสปริง อุ้มน้ำได้ดีเยี่ยม และปลายขนลู่แหลมเมื่อเปียกชุ่ม ขนของ Kazan squirrel จากรัสเซียเป็นขนกระรอกคุณภาพสูงสุด จะบางและนุ่ม มีสีดำเหลือบน้ำตาล เส้นขนบางครั้งมีสีขาวด่างๆ หรือสีแดงที่ปลาย ส่วนขน (Siberian) Blue squirrel จะออกสีน้ำตาลเข้มเกือบดำ โคนขนสีออกเทาๆ ขนยาวนุ่มปลายบางเรียวแหลมเป็นพิเศษ ขน Canadian หรือ Golden squirrel จะมีขนาดสั้นและหนากว่าขนกระรอกพันธุ์อื่นๆจากรัสเซีย สีหลากหลายตั้งแต่ดำไปจนถึงสีทอง ปลายขนเรียวและช่วงกลาง(ท้อง)ขนที่หนาเป็นพิเศษ มีสปริงเล็กน้อยทำให้คุณสมบัติทั่วไปคล้ายขนเซเบิล แต่เนื่องจากขนมีขนาดสั้นจึงนำมาทำเป็นพู่กันแบนที่มีคุณสมบัติทดแทนขนเซเบิลราคาแพงได้ดี

ขนแพะ
ขนแพะโดยธรรมชาติมีสีขาวหรือเทา แต่เมื่อนำมาทำพู่กันจะถูกย้อมเป็นสีดำเพื่อความสวยงาม เส้นขนเป็นคลื่นเล็กน้อย ปลายขนบางเรียวแหลม อุ้มน้ำได้ดี ไม่มีสปริง พู่กันขนแพะที่มีปลายขนสีเหลืองถือเป็นพู่กันคุณภาพสูงสุด มีราคาสูงลิบและพบได้เฉพาะแถบเอเชีย (เนื่องจากขนแพะจะถูกต้มและยืดตรงจนมีคุณสมบัติคล้ายขนกระรอก)

ขนม้า
ขนม้า(ตะวันตก)มีหลายเฉดสีตั้งแต่ขาวถึงดำ ส่วนมากมักเป็นสีเข้มดูคล้ายขนกระรอก แต่หยิกและหยาบกว่า ไม่มีสปริง อุ้มน้ำได้ดี ปลายขนลู่แหลมแต่ไม่มากเมื่อชุ่มน้ำ ราคาย่อมเยากว่าขนกระรอก ใช้ยัดไส้พู่กันขนสัตว์ชนิดอื่นๆเพื่อให้ราคาถูกลง ส่วนขนม้า(ตะวันออก)มีคุณภาพแตกต่างกันไปตามส่วน สีอ่อนจะมีคุณภาพดีกว่าสีเข้ม ขนส่วนแผงคอและหลังจะหยาบและคุณภาพต่ำ ขนส่วนที่ดีที่สุดมาจากหูและท้องม้าซึ่งสามารถใช้ทำพู่กันสีน้ำได้ดี ขนม้าส่วนอื่นๆไว้ใช้ทำพู่กันเขียนอักษรเป็นหลัก

ขนชนิดอื่นๆที่นำมาทำพู่กันขนสัตว์แต่ไม่ค่อยเป็นที่รู้จัก ได้แก่ ขนหมู ขนพังพอน ขนตัวแบดเจอร์หรือตัวทานุกิ เส้นไหม และขนอูฐ(ซึ่งไม่ได้มาจากอูฐจริงๆ แต่เป็นขนสัตว์หลายชนิดผสมปะปนกัน เช่น กระรอกดำผสมกระรอกคุณภาพต่ำผสมขนวัว, ขนหมี, ขนแกะ) ราคาจะถูกลง

 

เกร็ดคำศัพท์จากพู่กันขนสัตว์ อิตาเลียน/ฝรั่งเศส/อังกฤษ/ไทย

ferrule = กรวยพู่กัน (มีทั้งแบบโลหะและก้านขนห่าน)
Bue = Bœuf = Ox = ขนวัว
Capra = Chèvre = Goat = ขนแพะ
Martora Kolinski = Martre Kolinsky = Kolinsky sable = ขนโคลินสกี้ เซเบิล
Martora puro = Martre pure = Pure sable = ขนเซเบิลแท้
Martre mélangée = Mixed sable = ขนเซเบิลผสมขนสังเคราะห์หรือขนวัว
Scoiattolo/Vaio = Petit-gris = Siberian squirrel = ขนกระรอก
Pony = Poney = Pony = ขนม้า
Puzzola = Putois/Kevrin = Ferret/Mongoose = ขนพังพอน
Sintetico/Thoray = Synthétique = Synthetic = ขนสังเคราะห์
Setola/Maiale = Porc = Pig/hog = ขนหมู

รู้เรื่องพู่กันเพิ่มเติมที่ Handprint และ trueart (ภาษาอังกฤษ ละเอียดทุกขั้นตอน)